اخبرنا عن اعظم شهادة ( 1 ) في كتاب اللَّه ، ما را خبر دهد از عظيمتر گوايى ( 2 ) كه در كتاب خداى هست ، [ 405 - ر ] خداى تعالى ( 3 ) اين آيت بفرستاد . در شاذّ ابو نهيك و ابو الشّعثاء خوانند ، شهداء اللَّه ، على تقدير : هم شهداء اللَّه ، يعنى آن صابران و صادقان - كه ذكر ايشان در آيت برفت - گواهان خدااند بر خلقان . و دگر قرّاء خواندند : * ( شَهِدَ اللَّه ) * ، على الفعل . و مهلَّب خواند : شهد اللَّه ، بنصب على الحال و المدح . مفسران در معنيش خلاف كردند ، مجاهد گفت : حكم اللَّه ، حكم كرد خداى تعالى . فرّاء و ابو عبيده گفتند : قضى اللَّه . مفضّل گفت : اعلم اللَّه . بعضى دگر گفتند : بيّن اللَّه ، خداى تعالى بيان كرد . ابن كيسان گفت : شهد اللَّه بتدبيره العجيب و صنعه المتقن و اموره المحكة انه لا إله الَّا هو ، گفت : خداى گوايى ( 4 ) داد به تدبير عجيب و صنع محكم و افعال متقن كه : او يكى است . و اين چنان است كه بعضى خطبا گفتند ( 5 ) : سل الأرض من شق انهارك و غرس اشجارك و جنى ثمارك ؟ فان لم يجبك حوارا اجابتك اعتبارا ، از اين زمين بپرس كه : جويهايت كه بشكافت ، و درختانت كه نشاخت ( 6 ) و ميوه هات كه به بر آورد ( 7 ) ؟ اگر به زبان محاورتت جواب ندهد ، به زبان اعتبارت جواب دهد ، و ابو العتاهية گفت ( 8 ) : الا انّنا كلَّنا بائد و اىّ بني آدم خالد و بدؤهم كان من ربّهم و كلّ الى ربّه عائد و للَّه في كلّ تحريكة و تسكينة ابدا شاهد ( 9 ) و في كلّ شىء له آية تدلّ على انّه واحد بعضى اعراب را گفتند : ما الدّليل على انّ للعالم صانعا ، چه دليل است بر آن

--> ( 1 ) . ج ، لب ، فق ، مر : شهادات . ( 2 ) . مب : ندارد ، ديگر نسخه بدلها : گواهى . ( 3 ) . عبارت « خداى تعالى » در اساس تكرار شده است ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها زايد مىنمايد . ( 4 ) . همه نسخه بدلها : گواهى . ( 5 ) . مر : گفته‌اند . ( 6 ) . دب : نشانده ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : نشاند ، نيز در اساس كلمه به صورت « نشاند » هم ضبط شده است . ( 8 - 7 ) . آج شعر . ( 9 ) . كذا : در اساس و همه نسخه بدلها ، ديوان ابى العتاهيه . ( بيروت 1384 / 1964 ) ، ص 122 : و فى كلّ تسكينة شاهد .